Zastosowanie

Hipertermia - leczenie nowotworów

Hipertermia jest zabiegiem, podczas którego tkanka nowotworowa podgrzewana jest z zewnątrz do temperatury 38 - 42 stopni Celsjusza. Taka zmiana temperatury prowadzi do niedoborów tlenu i substancji odżywczych w obrębie guza. Wówczas dochodzi do zakwaszenia podgrzewanych komórek i zakłócenia komórkowej przemiany materii, co może być przyczyną autodestrukcji (apoptozy) guza. Co ważniejsze, podwyższona temperatura nie powoduje uszkodzenia zdrowych komórek.

Działanie terapeutyczne hipertermii opiera się na wzmocnieniu niektórych mechanizmów samoobrony immunologicznej organizmu. Efektem ubocznym chemioterapii jest nierzadko osłabienie organizmu i jego systemu immunologicznego. W przypadku wielu pacjentów hipertermia jest w stanie kompensować ten efekt uboczny poprzez uruchomienie dodatkowych procesów samoobrony organizmu. Do najważniejszego z tych procesów należy uaktywnienie komórek NK (z ang. Natural Killer). Są to komórki powstające w organizmie człowieka a ich zadaniem jest niszczenie innych komórek rozpoznanych przez NK jako wrogie – do wyeliminowania. Komórki NK są aktywowane do tej działalności przez pewien szczególny rodzaj białka Hsp70 (ang. Heat Shock Protein). Białko to pojawia się selektywnie na powierzchni ludzkich komórek rakowych ale nie na powierzchni komórek zdrowych.  Komórki NK aktywowane przez TKD (peptyd Hsp70)/IL-2 (interleukinę 2) działają destrukcyjnie na nowotwory otoczone membraną z białka Hsp70. Do tego typu komórek NK należą limfocyty T, takie jak na przykład Limfocyty CD8+. Istnieją obszerne doniesienia o tym, że przenikanie limfocytów do tkanek nowotworu jest kluczowe dla zahamowania raka i pozytywnie wpływa na prognozę przy wielu rodzajach raka. Liczne opracowania wskazują na to, iż przenikanie limfocytów CD8+ w mikro-otoczenie nowotworu jest mechanizmem immunologicznym korzystnym dla pacjentów. Limfocyty CD8+ są w stanie bezpośrednio niszczyć komórki rakowe.  Przy poddaniu limfocytów CD8+ działaniu umiarkowanej Hipertermii (39,5°C), dochodzi do wzrostu produkcji antygenowego interferonu IFN-γ i do uszkodzenia komórek rakowych, w porównaniu do warunków niższych temperatur.

Hipertermia jest metodą wspomagającą leczenie nowotworów. Wykorzystywana jest przede wszystkim w skojarzeniu z chemioterapią, chemio-radioterapią oraz radioterapią. Ze względu na udowodnione podstawy biologicznego współdziałania (zarówno w skojarzeniu z większością leków cytostatycznych, jak i promieniowaniem jonizującym) oraz brak toksyczności zabiegów hipertermii, korzyść z jej zastosowania może odnieść każdy chory na nowotwór. Stosuje się ją przy wszystkich guzach zaawansowanych, a także przy przerzutach i nawrotach. Dobre rezultaty stosowania hipertermii osiągane są również w terapii paliatywnej. U pacjentów, którzy otrzymali już maksymalną dawkę terapii konwencjonalnych zauważalne jest pozytywne działanie nawet w zwykłym leczeniu bólu.

 

Inne zastosowania hipertermii

Aktualnie hipertermia wykorzystywana jest również w leczeniu nie-onkologicznym przy schorzeniach tj.:

  • Nadciśnienie tętnicze
  • Zapalenia stawów
  • Chroniczny ból pleców
  • Nerwobóle odporne na terapie
  • Migreny
  • Podostre zapalenia chroniczne
  • Schorzenia reumatyczne (degeneracyjne oraz zapalne w stanach podostrych)
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa)
  • Sklerodermia systemowa
  • Atopowe zapalenie skóry
  • Sezonowe zaburzenia afektywne (SAD)

Nadciśnienie tętnicze
Badania prospekcyjne przeprowadzone w latach 1989-1993 wykazały, że cykliczne stosowanie zabiegów umiarkowanej hipertermii całego ciała skutecznie obniżają nadmierne ciśnienie tętnicze: ciśnienie skurczowe spada średnio o 22 mmHg a ciśnienie rozkurczowe spada średnio o 12 mmHg przy czym brak jest efektów ubocznych o jakiejkolwiek doniosłości klinicznej.

Schematy zabiegów hipertermii całego ciała dla wybranych wskazań nieonkologicznych

lp.

Wskazanie

Temp. docelowa

poszczególne fazy nagrzewania

Ilość sesji

(w standardowej terapii)

Monitoring

Uwagi

temp.
wzrastająca

(pierwsze 15 min. na 100% mocy)

temp.
stała

(faza plateau)

temp.
podtrzymana

(spoczynek po zabiegu)

ºC
min. min. min.

1

Nadciśnienie tętnicze

38,3

30

0

30

8 (2 x tygodniowo)
albo
8 (co drugi dzień)

T(dół pachowy)
Puls

ciśn. skurczowe strzalka o 22 mmHg
ciśn. rozkurczowe strzalka o 12 mmHg
10% brak odpowiedzi

2

Chroniczny ból pleców

38,5

45

15

30

7 (1 x
tygodniowo)

T(rectum)
T(dół pachowy)
Puls

Po roku spożycie środków przeciwbólowych <10% dawek przyjmowanych przed terapią

3

Syndrom Fibromialgii

38,1

40

15

30

6 (2 x tygodniowo)
albo 6 (co 2 dni)
albo 6 dni pod rząd

T(dół pachowy)
Puls

Po 6 miesiącach 20% pacjentów odczuwa ból mniejszy niż przed terapią, wg. „F.I.Q”

4

Łuszczycowe zapalenie stawów (Psoriasisarthritis)

38,5

45

15

30

6 (w 8 dni)
albo
6 dni pod rząd

T(rectum)
T(dół pachowy)
Puls

  • złagodzenie bólu;
  • znaczny spadek DAS28 (ang. Disease Activity Score 28) na przestrzeni do 3 miesięcy

5

Zapalenie stawów z zajęciem kręgosłupa

38

30

15

120

(na leżąco)

6 (2 x tygodniowo)

T(dół pachowy)
Puls

  • złagodzenie bólu na przestrzeni do 3 miesięcy

6

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

38,5

45

15

30

6 (w 8 dni)
albo
6 dni pod rząd

T(rectum)
T(dół pachowy)
Puls

  • złagodzenie bólu
  • wskaźnik aktywności choroby
  • odczyn Biernackiego na 3 mies.

7

Twardzina uogólniona

38,3

30

0

30

15 (2 x tygodniowo)
albo
15 (co 2 dni)

T(dół pachowy)
Puls

u ok. 50% pacjentów obserwowanych na przestrzeni 2 lat spadek ilości i intensywności objawów Raynaud’a

Źródło: opracowanie Von Ardenne Institut

Bibliografia

Ad. 1

* Mischke M. Wirkungen einer einmaligen bzw. seriellen Infrarot-A-Hyperthermie bei Patienten mit artrieller Hypertonie der WHO-Stadien I und II.

Diss. Humboldt-Universität Berlin 18.07.1991

* Meffert H, Scherf HP, Meffert B. Milde Infrarot-A-Hyperthermie: Auswirkungen von Serienbestrahlungen mit wassergefilterter Infrarotstrahlung auf Gesunde und Kranke mit arterieller Hypertonie bzw. systemischer Sklerodermie. Akt Dermatol, 1993; 19:142-148

Ad. 2

* Weller E, Ulrlich D. Infrarot-A-Hyperthermie-Anwendung bei Patienten mit Analgetica-Abusus wegen chronischer Rücken-schmerzen. Vortrag auf dem 95.

Kongreß der Gesellschaft für Phys Med. und Rehab

5.10.1990

Ad. 3

* Brockow T, Wagner A, Franke A, Offenbächer M, Resch KL. A Randomized Controlled Trial on the Effectiveness of Mild Water-filtered Near Infrared Whole-body Hyperthermia as an Adjunct to a Standard Multimodal Rehabilitation in the treatment of Fibromyalgia. Clin J Pain 2007; 1:67-75

* Waltz J, Hinzmann J, Haase I, Witte T.

Ganzkörperhyperthermie In der Schmerztherapie – eine kontrollierte Studie an Patienten mit Fybromyalgiesyndrom. Schmerz 2013; 1:38-45

* Schleenbecker HG, Schmidt KL. Zur Wirkung einer iterativen milden Ganzkörperhyperthermie auf den Fibromyalgieschmerz. Phys. Rehab. Kur Med., 1998; 8:117-117 

Ad. 4

* Schwab F. Wirkung iterativer Ganzkörperhyperthermie mit wassergefilterter Infrarot-A-Strahlung auf funktionelle und funktionale Parameter der Gesundheit sowie proinflammatiorische Zytokine bei Arthritis psoriatica. Inauguraldiss. Justus-Liebig-Universität

Gießen, Internist.Rheumatol. 03.04.2012

Ad. 5

* Stegemann I, Hinzmann J, Haase I, Witte T. Evaluation der ganz-körperhyperthermie mit wassergefilterter Infrarot-A-Strahlung in der Therapie von Schmerzen bei Patienten mit Spondyloarthritis.

22. Rehawissenschaftl. Kolloquium

4.-6.3.2013:384f

Ad. 6

* Neumann S. Wirkung iterativer Ganzkörperhyperthermie mit wassergefilterter Infrarot-A-Strahlung auf funktionelle und funktionale Parameter der Gesundheit sowie proinflammatiorische Zytokine bei Arthritis psoriatica. Inauguraldiss. Justus-Liebig-Universität

Gießen, Internist.Rheumatol. Einreichung Herbst 2013

Ad. 7

* Meffert H, Scherf HP, Meffert B. Milde Infrarot-A-Hyperthermie: Auswirkungen von Serienbestrahlungen mit wassergefilterter Infra-rotstrahlung auf Gesunde Und Kranke mit arterieller Hypertonie bzw. systemischer Sklerodemie. Akt Dermatol, 1993; 19:142-148

* Förster J, Fleischanderl S, Wittstock S, Storch A, Meffert H. Letter to the Editor: Infrared-Mediated Hyperthermia is Effective In the Treatment od Scleroderma-Associated Raynaudd’s Phenmomenon.

J Investig Dermatol, 2005; 6:1313-16